تبلیغات
~~ وبلاگ شخصی عباس باوری ~~ - بازتاب " یلدا " در ادب فارسی(بخش سوم)

~~ وبلاگ شخصی عباس باوری ~~

 

 برخی اوقات سرایندگان، زمان دوری و فراق یار و معشوق خود را  از حیث سیاهی و درازی و جانفرسایی، به شب یلدا  تشبیه کرده اند:

روز فراق تو كه نبینم جمال تو

با من حكایت شب یلدا كند همی

                              (ادیب صابر )

شب محنت من ز امداد فکرت

درازی شب های یلدا گرفته

                             (انوری)

 من از روز جـزا واقـف نبـودم

شــب یلـــدای هجــران آفریـدنـد

                              (فروغی بسطامی)

شام هجران تو تشریف به هر جا ببرد

در پس و پیش هزاران شب یلدا ببرد

                              (وحشی بافقی)

ما حال خویش را بی سرو بی پا نوشته ایم

روز فراق را شب یلــــــــــــــدا نوشته ایم

یا :

بی تو دوشم در درازی از شب یلدا گذشت

آفتاب امروز چون برق از سرای ما گذشت

                         (نظیری نیشابوری)

و گاه مطلق غم و اندوه و بدبختی خود را مانند سیاهی و نحوست یلدا می دانند:

شوم از شام یـــــــلدا تیره تر بی

مو که دردم  ز بــــودردا بتر بی

                                       (باباطاهر)

 من در دلم هزار شب قطبی است

همره   هزارها    شب یلدا را

                                      (اخوان ثالث)

 اکنون مرا که شام جوانی صبوح کرد

شبهای رنج چون شب یلدا دراز شد

                                       (قاضی حمید الدین)

گر بروز سیهم سوختگان بنشینند

نفس صبح شمارند  شب یلدا را

                                       (فیضی دکنی)

 شب یلدای غمم را سحری پیدا نیست

گریه های سحرم را اثری پیدا نیست

                                      (محتشم کاشانی)

روز روشن به برم چون شب یلـدا تاریک

آب شیرین به مذاقــــم چو می تلخ حرام

                                      (ادیب الممالک)

آه ما رعنـــــــــــــــاترست از آه ماتم دیدگان

آنچنان کز جمله ی شبها شب یلدا یکی است

                                      (صائب)

وه که با این تیرگی هر شب سپهر نیلگون

ظلمتی دیگر فزاید بر شب یلدای من

                                     (خوسفی)

همه ایام داعی از عنا شبهای یلدا شد

به از مدح تو صبحی نیست این شبهای یلدا را

                                         (رشید الدین و طواط ) 

از این رو گوینده در انتظاری بی صبرانه خواهان آن است تا این شب سخت و نحس پایان یابد و روز وصال از راه رسد.

 برآی ای صبح مشتاقان اگر نزدیک روز آمد

که بگرفت این شب یلدا ملال از ماه و پروینم

و نیز :

هنوز با همه دردم امید درمان است

که آخری بود آخر شبان یلدا را 

                                       (سعدی)

از افق سر می کشد خورشید خون آلود صبح

خود به پایان می رسد آخر شب یلدای من

                                      (کمال)

بنابراین طبیعی است که  دمیدن صبح و طلوع آفتاب، تنها با از میان رفتن تاریکی و سیاهی یلدا میسر می شود  و تقابل یلدا با روز و خورشید درخشان، در دستور کار گویندگان قرار می گیرد:

باد آسایش گیتی نزند بر دل ریش

صبح صادق ندمد تا شب یلدا نرود

                                     (سعدی)

 آری که آفتاب مجرد به یک شعاع

بیخ کواکب شب یلدا برافکند

                                     (خاقانی) 

ای خوش آن آتش رخشنده کز آئینه صبح

می برد شعله آن رنگ شب یلـــــــــدا را

                                     (جامی)

صبح ازل گشت شام، شام ابد صبح

صبح دوم شد پدید از شب یـلــــــدا

                                       (حاجب شیرازی)

مهره ی مهر چو از حقه مینـــــا بنمود

ماه من طلعت صبح از شب یلدا بنمود

                                      (خواجوی کرمانی)

 عدو را پیکرپروین، به روز پاک بنماید

ولی را چشمه خورشید بنماید شب یلدا

  یا :                                                

مرا خورشید بنماید وصال او شب یلدا

بروز پاک بنماید فراق او مرا جوزا

                                        (قطران تبریزی)

روز پهلوی شب یلدا زند

خویش را امروز بر فردا زند

                                       ( اقبال لاهوری )

 تو جان لطیفی و جهان جسم کثیف است

تو شمع فروزانی و گیتی شب یلدا

                                        (معزی نیشابوری )

 توئی  کز پرتو رایت   ببیند دیده اکمه

فروزان در نهاد سنگ آتش در شب یلدا

                                          (امامی هروی)

حافظ بزرگ،  نقصان و ملال همنشینی با فرمانروایان ستم کار و ستم پیشه را به درازی شب یلدا قیاس کرده و آروزمندست که با برآمدن خورشید داد،  شب تاریک ستم به سر آید.

صحبت حکام ظلمت شب یلداست

نور زخوشید خواه ، بو که برآید

                                          ( حافظ)

و نزدیک به مضمون حافظ، دیگران ظلم و ستم را به این شب گرامی تنظیر کرده اند:

چنانکه در سندباد نامه می خوانیم: "روزگار چگونه گذارند و در شبهای یلدای ظلم که آفتاب ملک من به مغرب زوال افول نماید چراغ فراغ چگونه افروزند. "

 

در این محیط تیره  ز  آثارش

شمعی به دست در شب یلدا داشت

                                      (قدسی )

از این رو در مواجه با ممدوح،  چنین شبی دراز و دیجور  باید برای دشمن و عدویش آروز شود و صفت بدخواهان باشد: 

دوستان را تا به اقبال تو شبها روز شد

روزهای دشمنان تو شب یلدا شوند

                                         (ادیب صابر)

 شب نیکو سگال او  شده چون روز رخشنده

چنان چون روز بدخواهش  شده همچون شب یلدا

یا :                      

 کرده خورشید صبح ملک تو

روز همه دشمنان شب یلدا

و:                                           

شاهی که هول و کینه او بر عدوی ملک

تابنده روز را  شب یــــــــــــلدا کند همی

                                        (مسعود سعد)

 چون هوا را تیره گرداند غبار لشکرش

روز روشن بر معادی چون شب یلدا بود

                                        (معزی نیشابوری )

بس که رنگ سیه از روی عدوی تو پرید

روز هیجاز سیاهی شده شام یلدا

                                        (اشرف مازندرانی )

 غنیمت دان حضور نعمت الله

که دشمن را شب یلداست امروز

                                        (نعمت الله ولی)

چون صبح صادق است اما کند روز

به دشمن چون شب یلـــدا شبه گون

                                          (ادیب الممالک)

و سیاهی دود و عود توصیف شب یلدا و  حجاب دیده روشن باشد:

نور رایش تیره شب را روز نورانی کند

دود خشمش روز روشن را شب یلدا کند

                                                 (منوچهری)

 زمستان روز دزدی کرد شاید در زمان او

که رویش را سیه کردند از دود شب یلدا

                                                (سیف اسفرنگی)

در زرد و سرخ شام و شفق بوده ام کنون

تن را به عودی شب یلــــــــــــــدا بر آورم

                                                    (خاقانی)

 



[ سه شنبه 29 آذر 1390 ] [ 09:05 ب.ظ ] [ عباس باوری ]

[ نظرات() ]


مجله اینترنتی دانستنی ها ، عکس عاشقانه جدید ، اس ام اس های عاشقانه