تبلیغات
~~ وبلاگ شخصی عباس باوری ~~ - بازتاب " یلدا " در ادب فارسی(بخش چهارم)

~~ وبلاگ شخصی عباس باوری ~~

بازتاب " یلدا " در ادب فارسی (بخش آخر)

 

و خاقانی شاعر صبح و آفتاب و طمطراق ، یلدا را به چاه تشبیه  کند. در ابیات منتخب زیر،  در چاه یلدا افتادن کنایه از گرفتار شدن و با مشکل و دردسر مواجه شدن است:

گر آن کیخسرو ایران و تور است

چرا بیژن شد این در چاه یلدا

 یا:                                          

همه شب های غم آبستن روز طرب است

یوسف روز به چاه شب یلدا بینند

و نیز:                                         

کرم شب تاب را شب یلدا

در بن چه ضیا فرستادی

                                    (خاقانی)

و یلدا زندان و عقوبت به حساب بیایید:

 ای سایه! سحر خیزان دلواپس خورشیدند

زندان شب یلدا، بگشایم و بگریزم

                                         (سایه)

 عمر ابد ز عهده نمی‌آیدش برون

نازم عقوبت شب یلدای خویش را

                                           (وحشی بافقی)

همچنین جدال بی پایان شمع و یلدا دستآویز غمز و عتاب شاعرانه قرار گیرد :

 

 

 به سعی مشعله داری که دست منّتهات

ز  نور شعله او بر سر شب یلدا

                                            (مجیر بیلقانی)

رتبه عرفان شود شام فنا روشنت

قیمت انوار شمع در شب یلدا طلب

                                             (وحشی بافقی) 

دور است کاروان سحر زینجا

شمعی بباید این شمع یلــــــدا

                                             (حاجب شیرازی)

سوره نور به صد چرب زبانی خواند

شمع اندیشه ی تو در شب یلدای سخن

                                             (منیر لاهوری -  ق11)

اشک خود بر خویش می ریزم چو شمع

با شب یلدا در آویزم چو شمع

                                              ( اقبال لاهوری )

و درازی روز قیامت (که به تعبیر قرآن کریم یک روز آن مطابق با پنجاه هزارسال زمینی است) و شب یلدا و بیداری مردم در این دو رخداده، وجه اشتراک آن دو تلقی شود و همراه با تعارض روز بودن یکی و شب بودن دیگری، مضمون آفرین گردد:

هست چون صبح آشکارا کاین صبوحی چند را

بیم صبح رستخیز است از شب یلدا ی من

                                               (خاقانی)

 تا روز بپوشاند و بر جای بماند

تا روشنی روز قیامت شب یلدا

                                               (خوسفی)

مرده بودم لیک باز انگیختندم زانکه بود

صبح رستاخیز شام این شب یلدای من

                                                (فصیحی هروی )

 

 

به طول طاعت ترسندگان ز صبح نشور

که روی خواب نبینند در شب یلدا

                                              (محتشم کاشانی)

بنابراین اگر یلدا به عنوان صفتی منفی و منفور،  دست مایه شاعران برای هجا و هزل و  یا نوعی دیگر از طنّازی باشد، جای تعجب و شگفتی نیست :

قندیل فروزی به شب قدر به مسجد

مسجد شده چون روز و دلت چون شب یلدا

یا :                                      

گر نیابد خوی ایشان، درنیابد خلق را

روز روشن در بر دانا شب یلدا شود

                                            (ناصر خسرو)

ترسا ز هجای تو تبرا نکنم

تا روز ترا چون شب یلدا نکنم 

                                           (سوزنی سمرقندی)      

به جای مقرعه دادش عمود صبح جهان

به جای پرچم جنگ آسمان شب یلدا

                                             (مجیر بیلقانی)

هرچه داری در دل از مکر و رموز

پیش ما یلــــــــــــــدا بود مانند روز

                                            (شیخ بهایی)

که در هند رفتم به کنجی فراز

چه دیدم چو یلدا سیاهی دراز

                                            (سعدی)

هنرت چیست جز این ریش که گویی به مثل

شب یلدا بود از بس که درازست و سیاه

                                                      (قاآنی)

 و یا با روزها و ایام  نیکوی دیگر مقابل گردد:

 فروغ روی رایت گر فتد بر تیره شب گردد

ز روز آخر خرداد   روشن تر شب یلدا

                                                (سلمان ساوجی)

وعده یسر پس از عسر بود در قرآن

طلعت نوروز بعد از شب یلدا بینی

                                                 (حلاج ؟!)

 ابیات منتخب زیر با مضامین مختلف ، لیکن با همان برداشت منفی از یلدا خواندنی است و جملگی ، استعداد آن را داشته که ضرب المثل و مثل سائره شود، لیکن توده مردم از آن استقبال نکرده اند :

کس نداند غم خسرو مگر آن کس که مباد

بی چراغی بود اندر شب یلـــــــــــدا مانده

                                               (امیر خسرو دهلوی)

مردان نظر سیاه به دنیا نمی کنند

روز سفید خود شب یلدا نمی کنند

                                                  (صائب)

بحر  اگر همت او نیستــــــی

روز هنر چون شب یلدا ستی

                                             (ادیب صابر )

چون حلقه ربایند به نیزه، تو به نیزه

خال از رخ زنگی بربائی شب یلدا

                                              (عنصری)

   عقلش دهد جواب که از پرتو ضمیر

صد آفتاب در شب یلدا بر آورم

                                            (فیضی دکنی)

چشم جان را سرمه اش اعمی کند

روز روشن را شب یلدا کند

                                             ( اقبال لاهوری )

 با جفای تو بر، که خورد از عمر

شب یلدا رفو که کرد پرند

                                            (خاقانی)

 

بیدار شو که در شب یلدا نیستی

در پرده است چشم ترا طرفه خوابها

                                               (صائب)

آن که باشد که در این منزل ویرانه چو من

هیات قوس و قزح در شب یلدا نگرد

                                              (نباتی)

منبع :

http://dad-hassani.blogfa.com/post-260.aspx

 

 

 



[ سه شنبه 29 آذر 1390 ] [ 09:08 ب.ظ ] [ عباس باوری ]

[ نظرات() ]


مجله اینترنتی دانستنی ها ، عکس عاشقانه جدید ، اس ام اس های عاشقانه