تبلیغات
~~ وبلاگ شخصی عباس باوری ~~ - سیف فرغانی، عارف؛ ناصح؛ منتقد

~~ وبلاگ شخصی عباس باوری ~~

 

2

سیف عارف و صوفی وارسته

سیف فرغانی به عنوان یك صوفی وارسته، مغایر با سنت زمان قبل از خود كه اشعار فارسی در قالب ثنای خداوند باری‌تعالی و مدح پیامبر (ص) و اهل بیت و ائمه (ع) و یا در قالب ترانه‌های صوفیانه و اشعار فلسفی اسماعیلیان و بیان مواعظ معمول بود، كوشید تا با جنبه‌های «ذوقی» نه عقلی، كه شاعر از راه فهم و اُنس با قرآن و سنت بدان رسیده بود، با سرشتی اصیلِ قومی و ایرانی خود هم‌چون عطّار، نوعی تصوف خاص ایرانی با زبان قومی - زبان درّی فارسی - و اندیشه ایرانی را با فهم ذوقی خود از قرآن پیوند بزنند. این پیوند علاوه بر دفاع از ساحت دین، جنبه سیاسی و اجتماعی نیز داشت و نشان داد كه شعر، غیر از شعار و مدح پیامبر (ص) و انبیاء الهی، می‌تواند از نظر اخلاقی، نَفْس را تشویق و ترغیب كند تا خود را تزكیه نماید یا دوستی خدا و رسول و ائمه را در دل مؤمنان تقویت نماید

 

عشق سلطان كرد بر ملك سخن‌رانی مرا

زان كنند ارباب معنی بنده فرمانی مرا

خطبه‌ی شعر مرا شـد پایه‌ی منبر بلند

زانك بر زرّ سخن شدسكه سلطانی مرا

اسب‌همت سركشیدو بهرجوجایز نداشت

خوارهم‌چون ‌خَر در اصطبلِ ثناخوانی‌مرا

غیرت دین در دلم شمشیر باشد، كرده تیز

گر ز چینِ خشم بینی، چهره سوهانی مرا

خودمراشمشیر حجّت قاطع‌ست ازبهر آنْك

سنت ختم رُسُل عـلـمی‌ست برهانی مرا

                                (قصاید، صص 105-103)

 

یا:

ای هشت خلد را به یكی نان فروخته

وز بـهر راحت تن خود، جان فروخته

ای خوی نیك كرده به اخلاق بد بدل

وی بـرگِ گل، به خار مغیلان فروخته

 

یا : 

از بـهـر جـامه، جنت مأوی گذاشته

وز بهر لقمه، حكمت لقمان فروخته

عالِم كه علم داد به دنیا، چو لشكری‌ست

هنگام رزم، جوشن و خفتان فروخته

هرگز ندیده‌ام ز پی آن كه خَر خَرَد

سهراب، رخش رستم دستان فروخته

ای دین پاك را به سخن‌های دلفریب

داده هزار رنگ و به سلطان فروخته

مكر و حسد مكن كه نه اخلاق آدمی‌ست

ای دیو و دد خریده و انسان فـروخـته

                           (قصاید، صص 16-13)

 

سیف، به هیچ وجه اهل مدح و مدیحه‌سرایی نبود، وی تنهاترین شاعر بلندمرتبه‌ی ایران است كه در كنار تسلط به ادبیات عرفانی خود كه محصول تلاش مطالعات وی است، با بن‌مایه‌های اندیشه‌ای درست و برخاسته از مبارزات و فعالیت‌های اجتماعی، شدیداً مدح امرا را نكوهش می‌كند و آن را مایه‌ی تیرگی روح و دل انسان می‌داند :

 

من نویسنده و گوینده نی‌ام چون دگران

سخن‌ام‌ داعی عشق ‌و قلمم حرف نداست

                                            (قصاید ص 32)

 

و یا :

 

از ثـنـای اُمرا نیگ نگهدار زبان

گرچه رنگین سخنی، نقش مكن دیواری

مدح این قوم، دل روشن تو تیره كند

همچو رو  را كه كلف، آینه را زنگاری

شاعر از خرمن این قوم به كاهی نرسد

گر از این نقد به یك جو بدهد خرواری

شاعری چیست؟ كه آزاده از آن گیرد نام

نـنـگ خلقی، گر از این نام نداری عاری

                                  (قصاید، صص 24-23)

 

  

سیف، معلم و مدافع فضائل دینی

    

سیف، شاعر اخلاق است و در كنار دفاع از فضایل دینی و سنّت نبوی، توجه به انسان شایسته و رو به كمال زمان خود دارد. او نصیحت‌گر است و پروای گوشِ رغبت مردمان ندارد و سخن خود را به گوش شنوای مردم می‌رساند و در این راه اعتنایی به طعنه و محرومیت و غضب دیگران ندارد.

این كه می‌گوییم سیف شاعر اخلاق است، مقصود توجه به اخلاق و علاقه به آن نیست. خیلی از شاعران متقدم وی و هم‌عصر و بعد از او، توجه به اخلاق و مباحث اخلاقی داشته‌اند. اما منظور ما در این نگاه خاص، چیز دیگری است. شاعر اخلاق كسی است كه در شعرش و با شعرش، منزلت انسان در همه وجوه آفرینش نمایان است و در آن تعریف وجود بشر ظاهر و آشكار است.

سیف گرچه ناصح و پندآموز و واعظ است، اما وعظ و خطابه او صرفاً در سطح مواعظ شاعران دیگر نیست كه داروهای تلخ خود را به شهد ظرافت می‌آمیزند. گاهی نصایح او را در حدّ تازیانه تذّكر است و گاه شبیه تیغ ملامت و نكوهش است تا عاملان بی‌عمل، متنبه شوند و به فطرت پاك بشری خود بازگردند. چه امیر باشد یا وزیر و یا قاضی و یا كسی كه در كِسوت و مصدر دین، ارزش‌های دینی را بی‌اعتبار می‌كنند.

 

به عشق ای پسر، جان و دل زنده دار

دل و جان بی‌عــشــق نـایـد به كار

تــوقـف روا نیست در پای عـشق

فدا كن ســر ای خواجه، گردن مخار

بــه كُنجی اگــر عـشق بنـشاندت

تــو آن كُـنج را گنج دولت شمار

منیدیش اگر حــكـم شرع شریف

انا الحـق زنـانـت بَرَد ســوی دار

الا ای دل آرام جــان‌هــا بــدان

كه عــاشــق بـه جایی نگیرد قرار

مـگر بر در جـان پــاك رســول

كه او بود مر عــشـق را حق گزار

شــده سـیـف فرغانی از مدح او

چنان نامور، كـز عــلــی ذوالفقار

 

                    (قصاید، صص 59-56)

 

........ادامه در بخش سه



[ پنجشنبه 15 دی 1390 ] [ 07:48 ق.ظ ] [ عباس باوری ]

[ نظرات() ]


مجله اینترنتی دانستنی ها ، عکس عاشقانه جدید ، اس ام اس های عاشقانه