تبلیغات
~~ وبلاگ شخصی عباس باوری ~~ - روش تحقیق-2

~~ وبلاگ شخصی عباس باوری ~~

روش تحقیق-2

و آن‌كه بخواهد در شرح حال سید جمال اسدآبادی تحقیق كند، با نهضت‌های اسلامی قرن اخیر، ایران عصر قاجار، نهضت سلفیه، اسدآباد، محمد عبده، ناصرالدین شاه، میرزا رضا كرمانی و ... به نحوی ارتباط پیدا می‌كند. كشف این رابطه‌ها در هر موضوعی، دریچه‌های جدیدی برای تحقیق و منبع‌یابی به روی پژوهش‌گر باز می‌كند.
برای این امر، محقق نیاز دارد به:
1-  اطلاعات عمومی
2- درك نیازها و خلأها
3- سرعت انتقال ذهن و جولان ذهنی
4- قدرت جمع بندی و نتیجه‌گیری ذهنی و ... .
5- تفكر و اندیشیدن.


از منابع مهم انسان، استفاده از ذخایر فكر و اندیشه و حافظه است. تنها نباید در تحقیق روی مطالعات تكیه داشت، بلكه اندیشمندی را هم باید سهمی در این امر تعیین كرد. اندیشه انسان، گنجینه سرشار و دست نخورداه‌ای است كه درباره مسائل مختلف، می‌تواند منبع باشد و هر چه بیشتر از آن كار بكشند و به كار و فعالیت وادارند، بازدهی افزون‌تری دارد؛ مثل چاه آب كه هر چه بیشتر از آن آب استخراج كنند، جوشش بیشتری خواهد داشت و اگر راكد بماند، چه بسا بخشكد.

« حافظه » نیز از منابع فراموش شده است. چه بسا مطالبی را پیش از این خوانده یا شنیده باشیم و در حافظه بایگانی شده باشد، كه نیاز به « یادآوری » دارد و استفاده از آرشیو حافظه ... . گاهی شنیدن و خواندن چیزی حافظه را فعال ساخته، نكات بسیاری در ذهن تداعی می‌شود.


7- فیش برداری و یادداشت
در خلال پژوهش در اسناد و منابع یا كاوش از نمونه‌های اجتماعی و ملموس؛ یا تهیه گزارش و آمار، یا ثبت وقایع و مشاهدات و ... مطالبی را كه متناسب با « موضوعِ » مورد تحقیق است، باید یادداشت كرد. برگه‌های یادداشت، به نام فیش معروف است. روی هر برگه و فیش تحقیقاتی، باید اطلاعات لازم را هم در كنار مطلب یا بالای صفحه ثبت كرد؛ مانند: موضوع كلی، موضوع جزئی، نام و مشخصات دقیق منبع، شماره و تاریخ یادداشت و ... می‌توان از كد و علایم رمزی هم برای موضوعات استفاده كرد.
محقق ممكن است صدها هزار یا میلیون‌ها برگه یادداشت و فیش‌های تحقیق داشته باشد كه هر كدام برای موضوعی و هدفی تهیه شده باشد. اطلاعاتی برای كار تحقیق، به كار می‌آید كه این اوصاف را داشته باشد:
       ـ عمیق
       ـ گسترده
       ـ مطمئن
       ـ كافی
اطلاعات ما در فیش‌ها باید « سازمان یافته » باشد، و برخوردار از : نظم ظاهری ـ نظم باطنی و معنوی.
ایجاد سیستم ارتباطات و بایگانی دقیق یافته‌ها و كشف شده‌ها و شماره و كد و علامت و ... به امر بهره‌گیری از یادداشت‌ها كمك می‌كند. [1]


8- تنظیم
به مجموعه یادداشت‌های تحقیقی که در نهایت كار، باید شكل و صورت مطلوب و قابل عرضه داد، نام آن را «تنظیم» می‌گذاریم.
شرایط یك تنظیم خوب عبارت است از:
   الف. دسته بندی اطلاعات
   ب. جایگزینی آن‌ها در بخش‌های مناسب
   ج. پرهیز از فضل نمایی در دادن اطلاعات غیر لازم، یا غیر مربوط.
مطالب بدون دسته بندی و به هم ریخته، محقق و نیز خواننده یادداشت‌ها را گیج و خسته می‌كند.
و نامناسب بودن جای هر مطلب، از ارزش و بهره دهی آن می‌كاهد.
فضل فروشی در بیان و نقل مطالب غیر لازم و غیر مربوط ، جز افزودن بی مورد بر حجم نوشته ، ثمر دیگری ندارد.
باید یادآور شد كه در مرحله تنظیم، مسأله « نگارش » هم به میان می‌آید، كه روش و اصول خاص خودش را دارد و بحثی مستقل و مبسوط است،‌ كه در پایان این مبحث، نكاتی مربوط به آن خواهیم آورد؛ ولی همین جا یادآوری می‌كنیم كه پیكره ی نوشته تنظیم یافته ما باید سه بخش: ( مقدمه ـ متن ـ نتیجه ) را داشته باشد و توانسته باشد حقیقت‌های دریافتی در تحقیق را به صورتی بلیغ و رسا به دیگران انتقال دهد.


تحقیق در متون
در موضوعات مختلف، گاهی باید متون خاص آن‌ها را بررسی و مطالعه كرد تا مطلب مورد نظر را كشف نمود.
در این‌جا با دو روش می‌توان كار كرد:
1. برخورد همراه با سؤال قبلی
2. برخورد آزاد.
منظور از روش نخست، این است كه محقق، سؤال یا سؤال‌های خاصی را در ذهن خود داشته باشد و برای كشف جواب آن‌ها متنی را پژوهش و مطالعه كند.
منظور از روش آزاد، آن است كه محقق بدون سؤال خاص، متنی را مطالعه كند، هرچه كه توجهش را جلب كرد و برایش جاذبه داشت، آن‌ها را یادداشت كند.
البته هر كدام از دو روش، محاسن و معایبی دارد. در روش اول گرچه سراغ یك متن و كتاب خاصّ رفتن، همراه با سؤال ذهنی و گم‌شده خاص، بسیاری از فرازها و مطالب را برای ما معنی دارتر می‌كند و موضوعات، به شكل خاصی برای محقق چشمك می‌زند، ولی چون از زاویه خاصی به منبع نگاه می‌كند، گرچه آن‌ها جالب باشد، از بسیاری چیزها غافل می‌ماند؛مثل توریستی كه همراه دفترچه ی راهنما از یك شهر بازدید می‌كندو موارد بسیاری غیر از آن‌چه در دفتر و كتابش هست، از نظرش دور می‌ماند.

در روش دوم، نكات بسیاری ممكن است به نظر بررسی كننده بیاید، ولی چون مطلب خاصی را تعقیب نمی‌كند، دستاورد تحقیقش كمتر باشد؛ مثل همان توریست كه همین طور در شهری باستانی به گردش بپردازد و مثل تاجری كه گاهی برای خرید جنس معینی به كشوری می‌رود، یا همین طوری می‌رود و می‌گردد تا هر چه كه جالب بود بخرد.
در مجموع، برخورد همراه با سوال و پرسش با منابع مورد تحقیق، سازنده‌تر و ثمر بخش‌تر است.
در صورت امكان، اگر یك متن چندبار، و هر بار به قصد موضوعی خاص مطالعه شود، بهتر از آن است كه در یك مرور، چند موضوع را همزمان در نظر داشت؛ زیرا در این شیوه هم موضوعات به یكدیگر مخلوط و در هم می‌شود، هم گاهی بعضی از آن‌ها از ذهن فرد، محو و فراموش می‌گردد و هم كاوش كاملی نخواهد بود؛ مثلاً اگر كسی در « دیوان حافظ » تحقیق كند، یك بار بخواند، به قصد یافتن قطعه‌های تاریخی نسبت به عصر حافظ، یك بار برای كشف دیدگاه‌های اعتقادی او، یك بار به نیت گردآوری تشبیه‌ها و استعاره‌های زیبای شعری، یك بار به قصد موضوعاتی كه در شعر حافظ مطرح است، یك بار با هدف یافتن اصطلاحات خاصی كه در زبان شعری حافظ به كار رفته، بار دیگر به قصد شناخت عرفان حافظ و ... . این یك شیوه است ( كه البته موفق‌تر است، ولی وقت و حوصله بیشتری می‌طلبد ) گاهی هم در یك مرور و مطالعه، همه این محورها و ابعاد را همزمان و با هم بخواهد بررسی و استخراج كند. طبیعی است كه گاهی از بعضی غفلت خواهد شد و یا بعضی تحت الشعاع دیگری قرار خواهد گرفت.
به هر حال، در كار تحقیقی روی متون و منابع خاص درباره هر بحث و جمله و تعبیر و فراز، هرچه بیشتر دقت و اندیشه شود تا بیشترین مفاهیم و نكات جدید كشف شود، كار تحقیق، مفیدتر و جامع‌تر خواهد بود.


شرایط یك محقق
یك محقق، در كار تحقیقی نیاز به مسائل زیر دارد تا هم در كارش موفق باشد و به نتیجه مطلوب برسد، و هم نتیجه كارش برای دیگران دارای ارزش و اعتبار باشد:
1. حوصله و صبر
2. تتبع و كاوش در منابع
3. دقت، هم در فهم هم در نقل
4.  امانت در نقل‌ها و برداشت‌ها
5. علم و اطلاع، نه فكر و ذوق. ( یعنی: ملاك، ذوقیات نیست)
6. آشنایی به موضوع مورد نظر و مورد تحقیق
7. گم نكردن سرخط اصلی، هنگام سند یابی و پژوهش
8 . ارتباط « یافته » ها با مطلوب‌ها و « نیاز » ها
9. برخورداری كار، از بررسی و استدلال و دقت، تا « تحقیق » شود و گرنه در مرحله تتبع خواهد     بود. البته تتبع مقدمه تحقیق است.
10. برخورداری از زبان ساده و بیان رسا
11. دوری از تعصّب و غرض ورزی و انتقام‌جویی
12. پرهیز از پیش‌داوری و تحمیل عقیده ( این در بحث تحقیق در معارف اسلامی هم خواهد آمد)
13. برخورداری از شهامت و صراحت در بیانِ یافته‌ها.
تلاش محقق برای كسب اطلاع و جمع آوری آگاهی‌های لازم برای موضوع مورد نظر، و پیگیری و حوصله او در كار و پشت‌كار وی، نقشی عمده در این زمینه دارد.

منبع :

http://www.andisheqom.com



برچسب ها:محقق نیاز دارد به:، فیش برداری و یادداشت، تنظیم، تحقیق در متون، شرایط یك محقق،

[ جمعه 7 مهر 1391 ] [ 05:07 ب.ظ ] [ عباس باوری ]

[ نظرات() ]


مجله اینترنتی دانستنی ها ، عکس عاشقانه جدید ، اس ام اس های عاشقانه