تبلیغات
~~ وبلاگ شخصی عباس باوری ~~ - روش تحقیق-3

~~ وبلاگ شخصی عباس باوری ~~

شیوه استفاده از كتابخانه
اگر در تحقیقاتِ میدانی، حوزه فعالیت محیط بیرون است، در تحقیقاتِ كتابخانه‌ای سر و كار با آثار و منابع دركتابخانه است. از این رو محقق باید بداند كه در یك كتابخانه چه منابعی هست و چگونه به موضوع مورد نظر دست رسی پیدا كند. در این زمینه می‌توان از اطلاعات كتابداران هم بهره گرفت.
در اغلب كتابخانه‌های معتبر، سه نوع برگه فهرست در برگه دان‌ها تهیه می‌شود:
ـ بر اساس نام نویسندگان
ـ بر اساس نام كتاب‌ها
ـ بر اساس موضوعات.
هر سه مورد نظام الفبایی دارد. محقق از هر یك از سه كانال یاد شده می‌تواند به منبع دست بیابد و كتاب را از قفسه بردارد (در كتابخانه‌های قفسه باز) یا از كتابدار بگیرد. البته در هر یك از برگه‌ها، هر سه نوع اطلاعات (نویسنده، كتاب، موضوع) وجود دارد، اما ترتیب برگه‌ها به تناسب هر كدام فرق می‌كند. گاهی هم هر سه محور را در یك نظام الفباییِ جامع و فراگیر، یك جا تنظیم می‌كنند تا مراجعه كننده، به یك قفسه بیشتر مراجعه نكند.
البته در برگه دان‌های موضوعی نیز، نباید انتظار منبع یابی كامل را داشت. ممكن است یك كتاب به چندین موضوع مختلف مرتبط باشد (مثل دایره المعارف‌ها) یا موضوع مورد نظر ما در نمایه‌های دیگری قرار گرفته باشد كه به ذهن ما نیاید. از این رو در مأخذ شناسی از طریق موضوع، از شیوه ارتباط مفاهیم باید بهره گرفت.
مراجعه به « فهرست مأخذ و منابع » كه در پایان اغلب كتاب‌های علمی و معتبر وجود دارد، یكی از مفیدترین راهنماها برای دست‌یابی به منابع دیگر مورد نیاز پژوهش‌گر است. ولی به هر حال، آن‌چه اصلی است، كتاب‌های موجود در كتابخانه است. محقق باید بداند كه نظام چیده شدن كتاب‌ها در قفسه‌ها چیست و هر كتاب را در كدام قفسه باید بیابد و كتب هر موضوع، در كجا قرار گرفته است.
رده بندی كتاب‌ها
پایه چیدن كتاب در قفسه‌ها، گاهی بر حسب قطع و اندازه و حجم است. گاهی طبق موضوع. در اغلب كتابخانه‌های جهان از « رده بندی موضوعی » استفاده می‌شود. رایج‌ترین روش‌ها نیز روش « دَهدهی دیویی » و « روش كتابخانه كنگره آمریكا »ست:
1. در رده بندی دهدهی دیویی، مجموعه دانستنی‌ها و معارف را به ده موضوع و گروه اصلی تقسیم می‌كنند و هر موضوع را به ده موضوع فرعی و هر یك از رده‌های فرعی را نیز به ده رده فرعی‌تر تقسیم می‌شود. این شماره‌های دهدهی رمزی است كه موضوع كتاب را مشخص می‌سازد و جایگاه آن در قفسه‌ها و عطف كتاب‌هاست. خلاصه این رده بندی از این قرار است:[2]
ـ كلیات 000  (كتاب شناسی‌ها، فهرست‌ها، كتاب‌داری، دایره المعارف‌ها، نسخه‌های خطّی، فهرست مقالات )
ـ فلسفه و مباحث وابسته  100 ( روان‌شناسی، اخلاق، منطق و)
ـ دین 200  (ادیان مختلف، كتاب‌های مقدس، الهیات و سایر مباحثِ مطالعات مذهبی)

ـ علوم اجتماعی 300  (جامعه شناسی، اقتصاد، علوم سیاسی و....)
ـ زبان‌ها 400  (زبان‌شناسی، واژه نامه‌ها، دستور زبان و....)
ـ علوم محض 500  (ریاضیات، زیست شناسی، شیمی، فیزیك و....)
ـ علوم عملی(فنون) 600  (مهندسی، پزشكی، كشاورزی و...)
ـ هنر 700  (طراحی، معماری، نقاشی، موسیقی و...)
ـ ادبیات  800  (ادبیات كلاسیك ملل، نمایش‌نامه، شعر و...)
ـ تاریخ و جغرافیا 900  ( تاریخ و جغرافیای كشورها، سفرنامه‌ها، تاریخ طبیعی و...)
در هر یك از این رده‌های ده‌گانه، برای موضوعات فرعی‌تر، رقم‌های دهگان و یكان افزوده می‌شود. مثلاً از شماره200 تا 299 مباحث گوناگون ادیان و مطالعات مذهبی هر یك شماره خاصّی دارد.

شماره دین اسلام 297 است. این شیوه كه خاص كشورهای غربی است، معمولاً فراگیر همه معارف و فرهنگ‌های ملت‌های شرقی و اسلامی نیست. از این رو مراكزی در فكر تنظیم نوعی رده بندی متناسب با علوم و معارف اسلامی‌اند.
2. رده بندی كتابخانه كنگره نیز موضوعی است، لیكن به جای عدد از حروف انگلیسی استفاده می‌شود و همه معارف بشری در بیست و یك رده كلی به این شرح تقسیم می‌شود:[3]
كلیات A
فلسفه و مذهب B
علوم كمكی تاریخ C
تاریخ عمومی و تاریخ دنیای قدیم D
تاریخ آمریكا Fو E
جغرافیا، مردم شناسی و ... G
علوم اجتماعی H
علوم سیاسی J
حقوق K
آموزش و پرورش L
موسیقی M
هنرهای زیبا N
زبان و ادبیات P
علوم محض Q
پزشكی R
كشاورزی و ... S
تكنولوژی T
علوم نظامی U
علوم دریانوردی V
كتاب‌شناسی و علوم كتاب داری Z
رده‌های فرعی‌تر موضوعات، با نشانه‌های مركب از اعداد و حروف مشخص می‌شود. این شیوه نیز برای رده بندی مسایل و مباحث اسلامی محدود و نارساست.
هر كتابخانه‌ای ممكن است سیستم و روش خاصّی در تنظیم و رده بندی كتاب‌ها داشته باشد كه در گام نخست برای استفاده از منابع، باید با آن نظام آشنا شد.
مواد سمعی و بصری و منابع غیر مكتوب هم در كتابخانه‌ها با شیوه خاصی نگه داری و تنظیم می‌شود كه با آن نیز باید آشنا بود [4]
برخی كتابخانه‌ها نیز مجهز به كامپیوتر است كه حجم عظیمی از اطلاعات گوناگون كتابشناسی، مؤلف شناسی، موضوع شناسی و نمایه‌ها را در خود ذخیره می‌كند. می‌توان از نظام بازیابی اطلاعات این دستگاه استفاده كرد، كه هم صرفه جویی در وقت است، هم بهره گیری از منابع بیشتر و دقیق‌تر.

منابع این بخش :
.[1]  بحار الأنوار، ج 89، ص 17.
.[2] بر گرفته از « مأخذ شناسی و استفاده از كتابخانه »، پروین انوار (استعلامی)، ص 31.

.[3]  همان،ص34.

.[ 4 ] برای آگاهی بیشتر در این زمینه‌ها از جمله ر.ك: « راهنمای كمك كتاب داران». « روش استفاده از    كتابخانه ».  « مفهوم ساده فهرست نویسی »،  « مأخذ شناسی و استفاده از كتابخانه »  ...

 

 

تنظیم برای این صفحه : عباس باوری

 



برچسب ها:شیوه استفاده از كتابخانه، رده بندی كتابخانه كنگره، در رده بندی دهدهی دیویی، برگه فهرست / كتابشناسی، كتابخانه‌ها،

[ چهارشنبه 3 آبان 1391 ] [ 07:27 ب.ظ ] [ عباس باوری ]

[ نظرات() ]


مجله اینترنتی دانستنی ها ، عکس عاشقانه جدید ، اس ام اس های عاشقانه