تبلیغات
~~ وبلاگ شخصی عباس باوری ~~ - انتخاب موضوع در تحقیق ادبی (2)

~~ وبلاگ شخصی عباس باوری ~~

د- تعریف نمودن  ویژگی‌های و جوانب  محتوایی موضوع موردنظر:

در بررسی شخصیت‌های شناخته‌شده یک منطقه در یک دوره خاص نیز باید سخت احتیاط کرد به‌ویژه که پژوهشگر مبتدی به گمنامانی که معمولاً فقط از یک جنبه قابل‌توجه‌اند نمی‌پردازد. بلکه بخش عمده توجه اش به شاعرانی است چندبعدی و دارای استعدادهای درخشان بنابراین کافی است فقط یک بعد خاص ازاین‌گونه شاعران را برای بررسی و تحقیق خود انتخاب کند. (۱۴: ۴) شاعری چون (حکیم سنایی) توانست در زمان خود شعر (فارسی) را از بن‌بست ویرانگری که به آن دچار بود به حیات و حرکت وادارد؛ چندان‌که پدر شعر عرفانی در زبان فارسی دری به شمار می‌آید. کسی چون او را نباید از همه جوانب در یک پژوهش بررسی کرد بلکه شایسته است بعدی خاص از زندگی‌اش را انتخاب کنیم؛ مثلاً تحول فکری او و اثرش را در شعرهایش، یا قصاید مدحیه و یا مثنوی‌ها و یا هم غزل‌های او. همه این‌ها را می‌توان موضوع پژوهش مستقل قرار داد. باز به‌عنوان نمونه در مورد شاعری مانند (ناصرخسرو) یا فردوسی که شعرشان ابعاد گوناگون  دارد. می‌توان در مورد آن‌ها پژوهش‌های مستقل در زمینه‌های  بررسی سبک شعری، پیچیدگی‌هایی که شعر  آن‌ها را در میان گرفته و مضامین تازه‌ای که در اشعارشان هست پرداخت، توصیف فردوسی از میدان‌های جنگ، سرشت پهلوانان؛ پادشاهان و سایر قشرها و طیف‌های اجتماعی در شاهنامه و … هرکدام می‌توانند موضوعی مستقل برای پژوهش باشند.

برای آنکه پژوهشگر تازه‌کار بتواند به‌خوبی در موضوع پژوهش خود تعمق کند و از مجموع نظرها برداشتی نو و درست ارائه دهد و به دستاوردهای پژوهش‌های خود بیفزاید. بهتر است به یکی از ابعاد گوناگون شعر یکی از شاعران برجسته اکتفا کند. ولی اگر بخواهد به همه جنبه‌های شعری شاعران یادشده یا امثال آنان که تحقیقاتی بسیار درباره ایشان انجام‌شده یورش ببرد، خطری از سوی محققان پیشین تهدیدش خواهد کرد؛ زیرا احتمال آن می‌رود که آنان از او قوی‌تر باشند و ترس این هست که نظر آنان را نقض کرده یا مخدوش و سست وانمود کند با این گمان که حرف تازه زده درحالی‌که مطلب درستی نگفته است اما وقتی جنبه‌ای خاص از شاعری خاص را انتخاب کند امید این هست که به منبع قدیم ویژه‌ای درباره آن شاعر برخورد کند که پیش از او کسی امکان دستیابی به آن را پیدا نکرده است. احتمال دیگر  که شاید مهم‌تر باشد این است که شاید نگاه پژوهشگر به آن شاعر از بعد خاصی که انتخاب کرده نگاهی دقیق باشد و بتواند به کشف نکاتی تازه و ارائه آن برای نخستین بار موفق شود.

پژوهشگر نو کار همیشه باید در بعدی از فعالیت‌های ادبی تحقیق کند که پیش از او محققان به آن توجه نکرده باشند و تصمیم بگیرد موضوع را چنان قوی تبیین کند که مطلب از هر سو به‌کلی روشن شود؛ به‌عنوان‌مثال به عصر غزنویان برمی‌گردیم  درباره شعر و شاعران این عصر سخن فراوان گفته‌شده ولی هیچ‌کس  به پژوهش درباره لهجه‌های مختلف آن دوره توجهی نکرده است؛ بااینکه بخش زیادی از آن لهجه‌ها در کتب لغت  و شعر شاعران آن دوره ثبت‌شده و باقی است .

 

هـمحدود ساختن دامنه تحقیق:

موضوع مهم دیگر و آنچه همواره مهم است محدود ساختن دامنه تحقیق است. برای اینکه پژوهنده مبتدی بتواند به جوانب موضوع توجه کافی کند؛ شناختی دقیق از جزئیات آن به دست آورد و به کنه مطالب برسد، همچنین برای اینکه به سرچشمه‌ها و منابع موضوع اشراف پیدا کند و در مواردی بتواند به مأخذی فراموش‌شده دست یابد، از همین رو پژوهنده تازه‌کار نباید موضوعی گسترده دامن چون غزل در مکتب خراسانی را به تحقیق بگیرد. برای وی کافی است  یکی از جنبه‌های غزل‌سرایی شاعری را از این مکتب، برای بحث خویش انتخاب نماید.

بدین گونه باید محقق مانند یک منطقی؛ از کلی به جزئی و از جزئی به جزئی خاص برسد و آن را به‌عنوان موضوع کار خود برگزیند. (85:7)  برای مثال؛ در قلمرو ادبیات دری طبیعت در شعر دری یک موضوع عمومی و کلی است؛ که به‌صورت نمونه موضوعی تحت عنوان: منوچهری و طبیعت، نسبت به آن جزئی است و عنوانی (گل در سروده‌های منوچهری) می‌تواند یک موضوع جزئی‌تر حساب شود و یک‌قدم بعدازآن عنوانی چون (لاله در شعر منوچهری) کاملاً جزئی‌تر و محدودتر است. پس اگر می‌خواهیم گل در شعر منوچهری را موردتحقیق قرار دهیم، نیازمند نگاشتن یک رساله خواهیم بود و انتخاب عنوان لاله در شعر منوچهری می‌شود موضوع یک مقاله قرار گیرد. (۸۵: ۷)

 

وآشنایی با نقد ادبی و تاریخ ادبیات:

یکی از اساسی‌ترین  و شاید مهم‌ترین توشه‌ای که پژوهشگران باید برای خود فراهم کنند آشنایی با نقد ادبی امروز است. محققی که چیزی درباره نظریه شعر از دید منتقدان مطرح معاصر نمی‌داند و آثاری را که آنان درباره نقد روان‌شناسانه؛ نقد زیبایی‌شناختی؛ نقد اجتماعی و … نخوانده است چگونه می‌تواند درباره یک شاعر معاصر سخن بگوید؟

پیش‌زمینه دیگری که اهمیتش کمتر آن آنچه تا اکنون بیان شد کم نیست، آشنایی همه‌جانبه محقق ادبیات  با تاریخ ادبیات است. شناختی که محقق را به جریان تغییر و تحول ادبیات در مقاطع زمانی مختلف کاملاً آشنا کند به‌گونه‌ای که سیر گذشته ادبیات ما از سرچشمه‌های آغازینش تا زمان حال در آگاهی او جاگیر شود. اگر زمینه پژوهش وی ادبیات امروز است واجب است که با جریان این تحول و همه نمودهایش در طول تاریخ آشنا شود تا نظریاتش مبتنی بر دانشی دقیق نسبت به تاریخ ادبیات و الگوهای ثابت مانده آن در طول زمان باشد (21:4) خطای بزرگی است که پژوهنده ادبیات معاصر به این پندار باشد که  ادبیات معاصر گسسته از ادبیات  کهن است. «هیچ ادبیاتی چه غربی و چه شرقی سزاوار عنوان ادبیات نیست مگر اینکه به تاریخ ملت و روح جاودان آن پیوسته باشد.»(۲۲: ۴) اگر در روزگار ما ادبیاتی بدون داشتن ریشه یا پیوندی با گذشته ادبی مردمان ما ظهور کند خطاست آن را به معنای دقیق کلمه ادبیات بنامیم زیرا نماینده روح تاریخی ملت نیست  و در حقیقت ادبیات هیچ ملتی را نمی‌یابیم که با تاریخ ادبی آنان پیوندی نداشته باشد بلکه همواره رشته‌هایی محکم، ادبیات روز را به ادبیات گذشته وصل می‌کند و بر پژوهندگان  مبتدی و غیر مبتدی است که همیشه در کار کشف این رابطه میان فرزندان و پدران باشند. کشف این پیوندها چشم‌اندازهای بسیاری را فراروی محققانی خواه گشود که به انجام مقایسه‌هایی ابتکاری بین ادبای معاصر و گذشته همت کرده‌اند.

با ذکر گفته‌های فوق، بدین نتیجه مارسیم که به هر پیمانه‌ای محققین ادبیات پاسخ‌های قناعت بخش به پرسش‌های قبل از پژوهش ارائه نموده و حدودوثغور موضوع را با تمامیت آن دریابند؛ پیداست که فرآیند و ماحصل کار آنان از پایایی و مانایی قابل‌توجهی برخوردار خواهد بود.

 

سرچشمه‌ها:

۱-انوری، حسن. آیین نگارش، انتشارات دانشگاه پیام نور، تهران: ۱۳۷۴٫

۲-رنجبر، احمد. روش تحقیق و مآخذ شناسی، نشر اساطیر، تهران: ۱۳۶۸٫

۳-شبلی، احمد. رهنمای نگارش رساله‌های ماستری و دکترا، مترجم محمد شفیق وجدان، مرکز تحقیقات علوم اسلامی، کابل: ۱۳۶۷٫

۴-ضعیف، شوقی. پژوهش ادبی، ترجمه عبدالله شریفی خجسته، انتشارات علمی و فرهنگی، تهران: ۱۳۷۶٫

۵-گیوی، حسن احمدی و دیگران. زبان و نگارش فارسی، انتشارات سمت، تهران: ۱۳۸۷٫

۶-ماهیار، عباس. مرجع شناسی ادبی و روش تحقیق، نشرقطره، تهران: ۱۳۸۲٫

۷-یاحقی محمدجعفر و محمدمهدی ناصح. راهنمای نگارش و ویرایش، چاپ بیستم، به نشر، تهران: ۱۳۸۱، ص ۸۵٫

 

نوشته: محمد فاضل شریفی

ویرایش متن برای درج در این وبلاگ: باوری

 

منبع:

خبرگزاری خامه پرس



[ چهارشنبه 7 شهریور 1397 ] [ 03:41 ق.ظ ] [ عباس باوری ]

[ نظرات() ]


مجله اینترنتی دانستنی ها ، عکس عاشقانه جدید ، اس ام اس های عاشقانه